Objaśnienia do wybranych miejsc, gdzie zostały postawione kamienie pamiątkowe symbolizujące wydarzenia podczas "Marszów Śmierci"

deutscher Text

Podczas ostatniego roku wojny został zbudowane w regionie Harzu zewnętrzne obozy koncentracyjne. Obóz koncentracyjny Mittelbau-Dora należał do tych obozów. Był on kompleksem, który składał się z ctzerdiestu obozów. Rozbudował się szczególnie na terenie Harzu Południowego w formie zwartej sieci obozów koncentracyjnych.

Stele bei Lerbach Kamień pamiątkowy w formie wąskiej, pionowo w ziemii stojącej płyty kamiennej, ozdobionej płaskorzeźbą- wyrtym napisem "Todesmarsch"- niemieckim odpowiednikiem polskiego zwrotu "Marsz Śmierci".

Kamienie pamiątkowe mają przypominać zdarzenia podczas Marszów Śmierci, w większości zbrodnie popełnione na więźniach.
mapa

Marsz Śmierci obozu koncentracyjnego w Nordhausen
("Mittelbau-Dora")

  1. Pierwszy kamień pamiątkowy jest wspomnieniem zamordowania dwóch Francuzów, z których jeden został rozstrzelany w okolicy końca miejscowości Freiheit, a drugi na łące poniżej wejścia do miejscowości Lerbach. To były pierwsze przypadki rozstrzelania po przejściu przez Osterode; w obrębie tych miejscowości Marsz Śmierci zatrzymywał się.


  2. Niedaleko za miejscowością Lerbach uwięzieni Holendrzy cieszyli sią z warkotu silników nadciągających samolotów sojuszniczych. W celu ich odstraszenia strażnik SS zaprowadził jednego z Holendrów nad płynącą w dole rzekę Lerbach, rozkazał mu pić wodę i zamordował go przezstrzał w potylicę. Ten kamień pamiątkowy postawiony przy wierzchołku zakrętu drogi między Lerbach a Heiligenstock przypomina to wydarzenie.


  3. Trzeci znak przy drodze przy Heiligenstock (skrzyźowanie drogi powiatowej- B 241) jest symbolem rozstrzelania ośmiu więźniów, których kości znaleziono po wojnie po obu stronach stromego Wzniesienia Serpentynowego. Szkielety zostały pochowane w 1948 roku przez zakład pogrzebowy z Osterode (patrz-relacja świadków wydarzeń tamtego okresu).


  4. W Clausthal nie było żadnych mordów. Nieopodal Marktkirche i Głównego Urzędu do Spraw Górnictwa pewna miaszkanka postawiła na brzegu drogi wiadro z wodą dla spragionych więźniów. Zostało ono jednak przewrócone przez jednego ze strażników SS: Kamień pamiątkowy dla odmówionej wody.


  5. Kamień pamiątkowy przy parkingu Mittelberg wskazuje na to, że w pobliżu miejscowości Zellerfeld za łąkami na rozpoczynającym się terenie lasu zostali rozstrzelani więźniowie, którzy z powodu osłabienia byli selekcjonowani już przed miejscowością Clausthal. Strzały słyszano jeszcze w mieście. Trzy z prowizorycznie zakopanych w lesie ciał zostały później pochowane na cmentarzu przy "Pfauenteichen".


  6. Od miejscowości Zellerfeld SS naciskała znaczie na tempo marszu, już późnym popołudniem wielu nie było w stanie maszerować dalej. We wszystkich tych miejscach dochodziło do pojedynczych rozstrzelań. W ten sposób zostali znalezieni dalsi rozstrzelani prz dawnym moście prowadzącym do Altenau, obecnie znajdującym się pod wodami zalewu, na skraju drogi.

  7. Jeden z kamieni pamiątkowych ma zostać postawiony przy zaporze w Okertal (parking przy moście prowadzącym do Altenau).

  8. W Okertal pod osłoną rozpoczynającej się ciemności więźniowie próbowali uciekać wspinając się na strome zbocza lasu. Prześladowano ich, a później przy zboczu w pobliżu "Szóstej Fabryki" odnalazło się dwóch zabytich. O tym wydarzeniu ma przypominać siódmy kamień pamiątkowy.


  9. W nocy, na tylnym torze załadunowym dworca kolejowego w miejscowości Oker zostali załadowani wycieńczeni więźniowie do wagonów towarowych, które 9 kwietnia 1945 roku około godziny czwartej opuściły Oker. Ostatni kamień pamiątkowy oraz tekst na ścianie dawnego budynku dworca kolejowego mają pokazywać uwikłanie koleji żelaznej w to wydarzenie.




Mapa

Karte, Standorte der Stelen, Todesmarschstrecken

nach oben

deutscher Text



Marsz Śmierci obozu koncentracyjnego w Gandersheim



Marsz Śmierci trzeciej brygady budowlanej SS